.
.
.

Tijd voor een armoede- en schuldenpardon

05/08/2018

Mensen met schulden raken in een vicieuze cirkel van problemen, schrijft gastcolumnist van de Volkskrant Amma Asante. Daarom pleit zij voor een armoede- en schuldenpardon. 

Nederland is een rijk land, maar het gekke is dat Nederland ook veel armoede kent. Volgens de meest recente cijfers leven ongeveer 850.000 huishoudens, waarvan een miljoen kinderen, structureel in armoede. Dat zijn kinderen die in de winter geen winterjassen en winterschoenen hebben en in de ochtend met honger naar school gaan omdat er geen geld is voor ontbijt. Kinderen die op de grond, op betonnen vloeren, moeten slapen in ijskoude woningen omdat er geen geld is voor gas en licht. Het zijn ook de kinderen die het grootste risico lopen op fysieke en geestelijke mishandeling vanwege de geldzorgen van hun ouders. En als ze niet uitkijken hebben deze kinderen vaak ook nog de pech om gepest te worden op school. Omdat klasgenootjes aan hen zien en ruiken dat ze arm zijn.

Ik heb nooit begrepen en ik zal ook nooit begrijpen dat in een rijk land als Nederland zoveel armoede kan bestaan. Voor mijn werk heb ik een aantal keer onderzoek mogen doen en gemeenten en maatschappelijke organisaties zoals Het Jeugdsport- en Cultuurfonds mogen adviseren over armoede en schulden. Armoede is in eerste instantie een gebrek aan geld, maar het is meer dan dat. Armoede brengt ook problemen met zich mee van sociale, culturele, psychische en fysieke aard. Het gaat vaak hand in hand met problematische schulden. Het type schulden waarbij je je een slag in de rondte kan werken maar er nooit van af zal komen. Simpelweg omdat de inkomsten altijd lager zullen zijn dan de opeenstapeling van kosten die gepaard gaan met schulden.

Doodziek

Armoede en schulden, mensen kunnen er letterlijk en figuurlijk doodziek van worden. Ik vergeet nooit meer de jonge hbo-opgeleide vrouw die ik voor een van mijn opdrachten interviewde. Zij was door een fout bij het aankopen van een woning zo in de problemen beland dat ze door kopzorgen slechter ging functioneren op haar werk en uiteindelijk werd ontslagen. En zo belandde zij in een jaar tijd van haar goede baan en koopwoning bij haar ouders in de woonkamer op een matras. Met haar zoontje van amper vier. En inmiddels was zij ook in een scheiding beland, haar man vertrok met de noorderzon. Het gebrek aan geld en vooruitzichten op verbetering leverde haar depressie, continue hoofdpijn en oogklachten op. En net zoals de vele andere mensen die ik in de loop der jaren heb mogen spreken, was een luisterend oor van een volstrekt vreemde persoon voldoende voor een emotionele uitbarsting. Er zijn weinig mensen die ik in de loop der jaren heb gesproken over hun armoede- en schuldensituatie die gedurende de gesprekken niet in huilen zijn uitgebarsten. Van jonge vrouwen tot oudere mannen en vrouwen die oud genoeg waren om mijn ouders te zijn. Mensen met een groot geldgebrek en problematische schulden huilen veel.

Zo onaantrekkelijk mogelijk

Een ieder zichzelf respecterende gemeente doet aan armoedebestrijding en schulddienstverlening. De ingezette instrumenten variëren van het helpen van mensen aan een baan tot en met gratis sporten of een voucher waarmee gratis boodschappen gedaan kan worden bij de Hema. Ik zie dat gemeenten hun best doen en de beste intenties hebben. Toch zie ik vooral de desastreuze gevolgen van de bureaucratie waarmee armoede en schuldenbeleid gepaard gaat. Diverse loketjes voor de diverse deelproblemen die gepaard gaan met armoede. Ik zie vooral ambtenaren en hulpverleners die met de beste bedoelingen langs elkaar heen werken. Ik zie ook de enorme drang om te handhaven op rechtmatigheid. Immers de maatschappelijke en politieke veronderstelling is dat mensen die arm zijn persoonlijk schuld dragen aan hun situatie en daardoor niet te veel geholpen moeten worden. Lees: niet gepamperd moeten worden. Het ontvangen van hulp moet daarom vooral zo onaantrekkelijk mogelijk worden gemaakt want als het niet hun eigen schuld is dan gaan we er minstens vanuit dat ze erop uit zijn om misbruik te maken van de voorzieningen (onze barmhartigheid).

De wetenschap en kennis over schaarste, in dit geval gebrek aan geld, laat ons inmiddels ook weten dat het ons in bezit neemt. Het stort ons in een tunnel waardoor we alleen bezig kunnen zijn met het gebrek aan geld. Het leert ons vooral overleven en op korte termijn handelen. Gebrek aan geld tast onze intelligentie aan en maakt ons op termijn dommer. Met als gevolg dat keer op keer de verkeerde beslissingen worden genomen en je in een gesloten cirkel van problemen terechtkomt.

Ik hoor u al denken, mevrouw Asante wat is uw oplossing? Moeten wij dan misschien hun schulden voor ze aflossen? Ja, dat is precies wat ik bepleit. Een armoede- en schuldenpardon. Met als doel om een schone lei te maken. Om mensen te bevrijden van de tunnelvisie en de gesloten cirkel van problemen waarin ze terecht zijn gekomen. Om hen die rust en veiligheid te bieden waardoor men weer helder gaat nadenken en de juiste beslissing (leert) nemen.

Het is een radicale oplossing maar ik sluit niet uit dat dit vele malen goedkoper zal zijn dan de niet functionerende bureaucratie en het goede-bedoelingen-hulpverleningscircus dat we hebben opgetuigd rondom armoede. Hoe gaan we dit dan betalen, hoor ik u denken? Nou, laten we beginnen om de belastingvoordelen die dit kabinet aan rijke multinationals heeft gegeven ongedaan te maken en terug te vorderen. Die kunnen die miljarden gemakkelijk missen.

Amma Asante is adviseur Sociaal Domein bij BMC en voormalig Tweede Kamerlid voor de PvdA. In de maand augustus is zij gastcolumnist van Volkskrant.nl.