.
.
.

“Staat biedt onvoldoende hulp aan mensen met problematische schulden”

12/10/2017

De overheid faalt in alle geledingen bij het bieden van adequate hulp aan de groeiende groep mensen met problematische schulden. ‘Het ministerie van Sociale Zaken, de gemeenten, de belastingdienst en alle andere partijen moeten snel fundamenteel de regels veranderen, om meer ellende te voorkomen.’

 

Dit stelt hoogleraar bestuurskunde Roel in ‘t Veld van de Universiteit Tilburg in zijn rapport Een onbemind probleem. Hij maakte in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken een studie naar de knelpunten in de schuldenproblematiek; een voorstudie voor de uit te voeren kosten-batenanalyse naar de manier waarop overheden omgaan met schulden.

‘Het is verbijsterend hoe een groot aantal instanties met goede bedoelingen tot zulke rampzalige resultaten komt’, aldus In ‘t Veld. ‘Het systeem van alle regels samen is onbeheersbaar ingewikkeld geworden. Er moet nu echt wat gebeuren. Niets is zo moeilijk voor de politiek als een opgetuigd systeem weer te gaan vereenvoudigen. De burger moet er op kunnen vertrouwen dat de hulp adequaat is.’

Een knelpunt is dat er weinig samenwerking is tussen de gemeenten die schuldhulpverlening geven en het Rijk, vaak de grootste schuldeiser. Een probleem is bijvoorbeeld dat zorg-, huur- en kinderopvangtoeslagen voor een heel jaar als voorschot worden toegekend op basis van het inkomen aan het begin van het jaar. Als iemand meer gaat verdienen, moet hij opeens veel terugbetalen. Dit moet anders, zegt In ‘t Veld.

Maar weinig schuldenaren krijgen bovendien hulp bij het oplossen van hun probleem.  Gemeenten blijken een hele reeks aan voorwaarden te hebben voor iemand mag deelnemen aan schuldhulpverlening. Heeft hij bijvoorbeeld een eigen huis of heeft hij geestelijke problemen dan komt hij daarvoor niet in aanmerking. In ‘t Veld vindt dat die beperkingen ‘die nergens op slaan’ moeten worden geschrapt. Ook moet volgens hem de kwaliteit van de gemeentelijke hulpverlening flink worden opgekrikt en moet het tempo van de hulp omhoog.

Steeds dieper in de schulden

Als je eenmaal schulden hebt, kom je er heel moeilijk vanaf. De Human-documentaireserie Schuldig laat zien dat mensen in de Amsterdamse Vogelbuurt in steeds diepere problemen komen.

‘We gaan met de aanbevelingen aan de gang’, reageert staatssecretaris Jetta Klijnsma (sociale zaken). ‘We hebben al veel verbeterd, maar er is nog meer nodig. Mensen hebben gemiddeld 14 schuldeisers, bijna 43 duizend euro schuld en complexe problemen, als bijvoorbeeld verslaving. Schuldhulpverleners moeten kijken naar individuele situaties. En het belangrijkst blijft het voorkomen van schulden.’

Het is niet de eerste kritiek op de schuldhulpverlening. De Nationale Ombudsman concludeerde in mei dat deze hulp ernstig tekort schiet, en eerder hadden maatschappelijke organisaties als de koepel van sociale diensten al hun zorgen geuit.

Ook al herstelt de economie nu van de economische crisis van 2008, het aantal mensen met schulden blijft voorlopig groeien, voorspelt In ‘t Veld. Dit komt omdat steeds meer mensen een minder stabiel inkomen hebben, nu het aantal zzp’ers en flexwerkers groeit.Ook wordt de verzorgingsstaat afgebouwd, en verwacht de overheid meer zelfredzaamheid van haar burgers.

Er zijn ongeveer 550 duizend mensen met problematische schulden. Ongeveer 600 duizend personen lopen daarbij het risico dat hun schulden verder oplopen dat ze problematisch worden. Nog geen 100 duizend personen per jaar krijgen schuldhulpverlening van hun gemeente.

Het meest risico op schulden lopen mensen die weinig financiële buffers hebben en een laag of instabiel inkomen. Ook mensen die geen inzicht hebben in hoe verantwoord hun uitgavenpatroon is, zijn kwetsbaar, evenals analfabeten en mensen die het Nederlands niet beheersen –  zij zijn bijvoorbeeld niet in staat toeslagen aan te vragen. Door rente, incassokosten, beslag , afsluiting (van elektriciteit) of zelfs huisuitzetting lopen schulden snel op. Het Rijk gaat volgens In ‘t Veld te lang door ‘met het plukken van een kale kip’, met bijvoorbeeld het voortdurend verhogen van onbetaalde verkeersboetes.

De maatschappelijke kosten van schulden zijn hoog omdat schuldenaren vaak ziek worden van de stress en hun relaties vaker stuk lopen. Kinderen van ouders met schulden worden beperkt in hun ontwikkeling.

De gemeenten signaleren dezelfde knelpunten bij het Rijk als Roel in ‘t Veld, zegt een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zoals bij het systeem van toeslagen en hoe de rijksoverheid zich opstelt als schuldeiser. ‘Maar de gemeenten steken ook de hand in eigen boezem en zullen ons inzetten voor verbetering en professionalisering. In samenwerking met onder meer de sociale diensten, universiteiten, het Nibud en Sociaal Werk Nederland.’

Bron: Volkskrant.nl