.
.
.

Eigen schuld dikke bult: het onnodige moeras van schulden

12/10/2017

Wie in de schulden zit, zakt vaak steeds dieper weg in het moeras. Ondertussen zit de belastingbetaler op de blaren en verdienen marktpartijen aan de ellende van een medeburger. Dat moet en kan anders, vinden Bram Eidhof en Eelke Blokker.

Michael is 32 jaar. Hij heeft een tijdje in een psychiatrische instelling gezeten, maar inmiddels woont hij weer in een beschermdwonencomplex. Daar vindt hij het veel prettiger, want hij heeft er meer vrijheid. Hij bouwt langzaam maar zeker zijn eigen leven weer op. Zolang hij geen grote stress ervaart, gaat dat goed. Van zijn uitkering kan hij net rondkomen.

Maar dan slaat het noodlot toe. De Belastingdienst stuurt hem een brief. Over de kinderopvangtoeslag van een paar jaar geleden die Michael nog moet terugbetalen. Die is toen verkeerd berekend. Of hij even 4000 euro wil overmaken. Het liefst een beetje snel.

Stress

Maar die 4000 euro heeft Michael niet. En ook de minimale betalingsregeling – 50 euro per maand afbetalen – kan hij niet dragen. Hij schiet in de stress. En flink ook. Nog even, en hij moet wellicht weer in de psychiatrische instelling worden opgenomen. Dat wil hij liever niet. Ook de maatschappij heeft daar geen baat bij – zo’n instelling kost zomaar 175 euro per dag.

Een schuldregeling treffen via de gemeente duurt bovendien te lang. En het is maar de vraag of hij toegelaten wordt. Hij heeft immers niet voldoende financiële capaciteit om af te lossen – daar is minimaal 50 euro per maand voor nodig. Als we niets doen, zijn we als maatschappij in drie maanden meer dan twee keer Michaels schuld kwijt.

Bewindvoerder

Of neem het gezin van Yesemina. Dat heeft nooit goed geleerd om met geld om te gaan, en dat lijkt misschien ook wel nooit te gebeuren. Er is al veel geprobeerd. Hun schulden zijn al eens gesaneerd, maar nu zitten ze er weer in. De schuldeisers willen geen regeling treffen, en schuldsanering via de rechter is pas weer over zeven jaar mogelijk. De totale schuld bedraagt zo’n 2000 euro.

Om de schulden niet onnodig op te laten lopen, wordt een bewindvoerder aangesteld. Die kost 1100 euro per jaar en zal waarschijnlijk zeven jaar lang aangesteld blijven, terwijl de schulden langzaam oplopen door boetes en de kosten van deurwaarders. Totdat Yesemina met haar gezin weer een wettelijk schuldsaneringstraject kan starten. Zo kost de ‘oplossing’ die we nu voor Yesemina hebben bijna vier keer zoveel als de originele schuld.

Kinderen groeien op in armoede

Wie heeft belang bij deze status quo? Yesemina en Michael zeker niet. We weten dat het hebben van schulden veel stress en onzekerheid veroorzaakt. En kinderen die in armoede opgroeien, presteren onnodig slecht op school. Bovendien kost het de belastingbetaler een klap geld. De kosten van zogenaamde ‘oplossingen’ zijn namelijk een veelvoud van wat nodig is. Tenslotte hebben zelfs schuldeisers geen baat bij hoe we het nu geregeld hebben. Ze krijgen slechts een fractie van hun uitstaande schulden terug.

Het kan ook anders. Als schuldeisers zélf eerder voorstellen gaan doen om schulden te regelen, kunnen ze voorkomen dat er pas actie wordt ondernomen wanneer mensen bij de gemeente aankloppen voor hulp – gemiddeld 2,5 jaar na het ontstaan van de eerste schulden.

Nationaal incassobureau

Gemiddeld hebben ze dan namelijk zo’n 42.000 euro schuld, en lossen ze in drie jaar zo’n 11 procent daarvan af, terwijl de rest kwijtgescholden wordt. Als we datzelfde gezin helpen wanneer de schuld nog maar de helft bedraagt, verdubbelt het percentage dat schuldeisers in drie jaar terug kunnen krijgen.

Dat is niet de enige oplossing. Een nationaal incassobureau dat als enige partij schulden registreert en regelt, naar Zweeds voorbeeld, kan per geval duizenden euro’s aan incasso- en deurwaarderskosten besparen. Het is absoluut noodzakelijk dat we de markt van schuld en incasso minder aantrekkelijk maken voor tussenpersonen die verdienen aan de financiële ellende van een ander.

Te makkelijk om van schulden af te komen?

Omdat de kosten die de belastingbetaler maakt voor die financiële ellende achter voordeuren, voor een deel het gevolg zijn van de winst van hen die verdienen aan schuld en boete. En dan hebben we het nog niet eens over de immateriële schade bij kinderen die daardoor in armoede opgroeien.

Daarnaast moet de toegang tot een snelle schuldregeling makkelijker worden. Wordt het dan niet t makkelijk om van je schulden af te komen? En lokt dat geen slecht gedrag of misbruik uit? Ja, dat wordt dan inderdaad makkelijker. Dat is ook de bedoeling. Want als het makkelijker wordt om van schulden af te komen, zullen bedrijven en de overheid meer voorzorgsmaatregelen nemen.

Ook dat is marktwerking. Om te voorkomen dat er oninbare schulden ontstaan. En in een samenleving waarin 2,5 miljoen mensen moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen, is dat precies dat de bedoeling.

Bram Eidhof en Eelke Blokker zijn actieonderzoekers bij het Instituut voor Publieke Waarden. 

Bron: RTLZ