.
.
.

De universiteitsdeuren voor het eerst open!

12/10/2017

Schulden Universiteit college#1 

Eén op de vijf inwoners in Den Haag heeft schulden of loopt een hoog risico hierop. Tijdens het eerste schuldencollege op 19 januari kwamen schuldhulpverleners, overheidsinstanties en tal van andere betrokkenen bij de schuldenproblematiek in de stad bijeen. Het college ging over de preventie en aanpak van de problemen die mensen aan schulden ondervinden. Hoofdspreker was Reinier van Zutphen die als Nationale Ombudsman onderzoek deed naar de positie van burgers binnen de bestaande schuldhulpverlening. Zijn conclusie: de burger is niet zo zelfredzaam als vaak wordt aangenomen. Daarop aansluitend spraken Sadik Harchaoui van Society Impact, Marc Räkers van vroeg eropaf! en Bram Eidhof van Sociaal Hospitaal over de praktijk van ondernemen op schulden. Alle sprekers waren het erover eens: het huidige systeem van schuldhulpverlening schiet tekort. De burger, de persoon, moet weer meer centraal staan.

In 2015 had bijna één op de vijf huishouden in Nederland risicovolle schulden, problematische schulden of zat in de schuldhulpverlening. In het rapport van de Nationale Ombudsman worden de drie belangrijkste zaken voor betalingsachterstanden genoemd. Het hebben van te hoge vasten lasten (27%), een (plotselinge) inkomensdaling (26%) en te hoge zorgkosten (22%). Deze problemen worden, volgens de nationale ombudsman, onder andere veroorzaakt door het huidige stelsel van toeslagen en inkomensvoorzieningen, het incassogedrag van schuldeisers en de toename van tijdelijke arbeidscontracten.

Burgerperspectief op schulden

Uit onderzoek van het NIBUD (Geldzaken in de praktijk, 2015) blijkt dat 70% van de Nederlandse bevolking niet weet waar zij moeten zijn voor hulp vragen indien ze problemen zoals schulden hebben. Er heerst bij een groot deel van de bevolking dus een gebrek aan kennis over hulpmiddelen die de overheid kan bieden. Maar zelfs als de bevolking op de hoogte is van de hulpmiddelen, dan is het probleem nog niet opgelost. De nationale ombudsman Reinier van Zutphen merkte tijdens het schuldencollege op dat een groot deel van de schuldenaars ‘vast’ zitten in de bureaucratie omtrent schuldhulpverlening vanuit de overheid. De ombudsman pleitte voor een toegankelijkere schuldhulpverlening waar maatwerk geleverd wordt. Bij schuldhulp professionals moet de focus anders komen te liggen. Zij moeten veel meer vanuit de burger zelf kijken naar de problematiek.

 ‘De overheid gaat ten onrechte en teveel uit van de zelfredzaamheid van burgers. Onvoldoende redzaamheid is juist vaak één van de redenen waarom burgers in grote financiële problemen terechtkomen’ (uit het rapport Burgerperspectief op schuldhulpverlening)

In het huidige systeem van schuldhulpverlening wordt de indruk gewekt dat rechtmatigheid centraler staat dan doelmatigheid. Schuldenaars hebben vaak geen goed overzicht van hun schulden en schamen zich om aan te kloppen bij de schuldhulpverlening. Een menselijke aanpak waar maatwerk geleverd wordt is dus een noodzaak. Een voorbeeld van de systematisch benadering binnen de schuldhulpverlening is dat mensen met schulden uit hun huis kunnen worden gezet. In zo een geval wordt vergeten dat men met mensen te maken heeft. De desbetreffende persoon verliest dan zijn of haar wortels in de omgeving. Dit kan op zijn beurt weer een sociaal isolement tot gevolg hebben, hetgeen de problematiek alleen maar zal verergeren. Er moet een verandering van perceptie plaatsvinden. Er moet naar schulden gekeken worden vanuit de ogen van de schuldenaar. Alleen op die manier kan er voor een ‘menselijke’ oplossing gezorgd worden.

Uit onderzoek voor het rapport bleek dat veel ambtenaren wel willen helpen maar dat er een angstcultuur leeft. De regels moeten worden opgevolgd ook als deze regels herstel in de weg zitten. De letter van de wet is altijd op een manier te interpreteren. Je kunt ruimhartig interpreteren en angstig interpreteren. Dit laatste gebeurt nu vaak. De Nationale Ombudsman geeft aan dat hij zelf als jurist weet hoe je de wet ook losser kunt interpreteren, vanuit het perspectief van de burger. De Nationale Ombudsman roept de leidinggevenden op om een cultuur van vertrouwen te creëren. Ga ervanuit dat de professionals het juiste doen.

De Nationale Ombudsman benadrukte het belang van preventie bij de schuldenproblematiek. Al in een vroeg stadium zijn er signalen zichtbaar over welke personen een grote kans hebben om in de schulden te komen. Door preventief te handelen kunnen er veel schulden voorkomen worden. In veel gevallen worden brieven niet geopend en doet de schuldenaar zijn of haar ogen dicht voor de problemen. Bij het preventief handelen, moet er dus voor een persoonlijke benadering gekozen worden. Schuldproblemen gaan vaak gepaard met andere problemen, bijvoorbeeld scheidingen, het verlies van een baan, ziekte in de familie en problemen met de opvoeding van de kinderen. Deze mensen hebben persoonlijke hulp nodig om uit deze problematiek te komen, want schulden staan vaak niet op zichzelf. Wijkteams kunnen helpen bij deze persoonlijke aanpak door in een vroegtijdig stadium de aandacht te richten op mensen die de signalen van een potentiële schuldenaar vertonen.

Ondernemen op Schulden

De Nationale Ombudsman bepleitte in zijn verhaal het belang om het huidige systeem op een andere manier vorm te geven zodat de hulpverlening meer aansluit op de behoefte van de burger zelf. Maar er zijn ook andere manieren om het huidige systeem van schuldhulpverlening te veranderen. Het idee achter ‘ondernemen op schulden’ is om op een andere manier naar de schuldenproblematiek en schuldenpreventie te kijken. Door het niet alleen als kostenpost te zien maar ook als verdienmodel. Dit klinkt naar en paradoxaal maar, zo benadrukt Sadik Harchaoui, er blijkt toch veel te winnen te zijn op dit gebied. Het huidige systeem staat zo bol van de bureaucratie dat het erg inefficiënt geworden is. Zoals bekend kost het huidige systeem de samenleving ontzettend veel.

 

Waar je als ondernemer op schulden naar opzoek moet gaan is een win-win-win situatie. De burger moet geholpen worden door een efficiëntere invulling van de hulpverlening. Dit betekent preventief optreden en de menselijke maat toepassen. Bedrijven moeten geholpen worden omdat zij verlies maken op mensen met schulden. Over het algemeen krijgen bedrijven maar 10% van het totale schuldbedrag terug van klanten. Bedrijven hebben er dus ook baat bij dat de hulpverlening beter wordt ingericht. Tot slot moeten de gemeenten erop vooruitgaan door mensen minder in de schuldhulp te hebben, huisuitzetting voorkomen en minder uitkeringen als gevolg van baan verlies door stress. De vraag is dus om te zoeken naar innovatieve manieren van samenwerking tussen bedrijven en gemeenten om het ontstaan van schulden preventief aan te pakken. Het is een investering waar de kosten voor de baten uitlopen dus het vergt moed om te ondernemen op schulden. De baten zullen echter op de lange termijn zeer gunstig zijn. Zowel voor bedrijven en gemeente maar bovenal voor de burger zelf.


Mark Räkers van Eropaf! gaat verder op dit laatste punt  van Sadik. Het gaat echt om die burger waarvoor we het alle maal. Het belang van een huis als meer dan een woning. Hij vraagt om hulpverleners te zien dat de verlies van een huis ingrijpend is. Het verlies van het thuis gevoel, gezelschap en ondersteuning van buren en dat de kinderen gewoon op hun kamertje kunnen blijven. Het doel van Eropaf! is om het aantal  huisuitzettingen te minimaliseren. Een kosten-baten analyse laat zien dat preventie minder kosten dan in een vergelijkbaar geval waarin preventie niet was toegepast. Eropaf!

Bram Eidhof van Sociaal Hospitaal beaamde het belang van het behouden van een thuis. Wat je ziet is dat mensen die hun sociale omgeving verliezen, verlamd raken, in zichzelf keren en hun brieven niet meer openen. Het hebben van schuld kan enorm verlammen. Wat het Sociaal Hospitaal gaat doen is samen met CZ de schulden van 250 probleemgezinnen in Den Haag overnemen. Deze mensen hoeven hierdoor niet meer na te denken over hun schuld. Ze zijn vrij. De verwachting is dat deze mensen, doordat ze geen stress meer ervaren door hun benauwende financiële situatie, beter is staat zijn om weer de regie te hebben over hun eigen leven.